Maatwerk: er kan meer dan veel scholen denken

Hetty: “Onder maatwerk verstaan we alle manieren waarop we een individuele leeroplossing kunnen bieden voor leerlingen die daar baat bij hebben. Binnen de huidige wet- en regelgeving is veel meer mogelijk dan scholen denken. Wanneer een leerling dreigt uit te vallen, is het goed om als school uit de stand ‘het systeem bepaalt’ te komen en goed te kijken naar wat wel kan. Wat heeft een leerling nodig om onderwijs te kunnen volgen, en hoe kunnen we dit realiseren?

Bij maatwerk stemt de school het onderwijs af op de individuele behoeften, capaciteiten en omstandigheden van de leerling. Vaak gaat het om leerlingen die vanwege lichamelijke of psychische oorzaken extra ondersteuning nodig hebben. Met ondersteuning op maat kunnen deze leerlingen in het reguliere onderwijs blijven. Dit is belangrijk voor de sociale ontwikkeling en het zelfvertrouwen van de leerling. 

Maatwerk kan vele vormen aannemen. Denk bijvoorbeeld aan:

• Aangepast programma: een school kan kijken naar alternatieve vakkencombinaties (zoals de thuistaal van een leerling via Stichting Taal naar keuze) of een deeltijdprogramma. Ook kan het tempo worden aangepast.
• Individuele begeleiding: denk aan extra begeleiding van de mentor, een medewerker van de trajectvoorziening of een buddy.
• Kleinschalige setting: zoals de trajectvoorziening of een kleinere klas.
• Digitale School en vormen van hybride afstandsonderwijs voor leerlingen die (tijdelijk) niet of minder aanwezig kunnen zijn op school. 
• Alternatieve manieren van toetsen en examineren: bijvoorbeeld mondeling of met meer gestructureerde toetsen. Het College voor Toetsen en Examens publiceert jaarlijks een handreiking Passend Examineren. De toetsen voor het schoolexamen kunnen door de school zelf passend gemaakt worden.

Het denken over maatwerk start meestal met een verzoek van de ouders. Scholen zijn niet verplicht om maatwerk te bieden, maar ze moeten het verzoek van de ouders wel serieus onderzoeken. Hetty: “Veel zaken zijn vastgelegd in schoolregels en overgangsnormen, terwijl er wettelijk gezien veel meer mogelijk is. Het is goed om tijdens zo’n onderzoek je eigen regels en normen tegen het licht te houden en er eventueel van af te wijken.”

Voor een succesvol maatwerktraject is een goede samenwerking tussen de docenten, het ondersteuningsteam, de ouders en de leerling essentieel. Hetty: “De rol van docenten is cruciaal. Daarom doet de schoolleiding er goed aan hen te ondersteunen en te zorgen voor professionalisering, zodat docenten goed zijn toegerust om te kunnen differentiëren en maatwerk te bieden.”

Waar nodig kunnen ook externe partijen een rol spelen. Denk aan jeugdzorg, een zorgverlener en de leerplichtambtenaar, of een expert van het voortgezet speciaal onderwijs. Ook het Samenwerkingsverband kan hulp bieden.

Wanneer het voor een school moeilijk is om maatwerk te bieden, kan het Samenwerkingsverband bijspringen. Het Samenwerkingsverband heeft veel expertise op dit gebied en kan ook ondersteunen. Voor vragen over maatwerk zijn de onderwijsadviseurs het eerste aanspreekpunt. Hetty springt bij als het nodig is. Hetty: “Alles begint bij een open houding van de school. Denk buiten de kaders, en wees je bewust van wat er wettelijk gezien allemaal kan. En vraag hulp. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden, maak gebruik van de kennis en expertise die er al is.”

• Handreiking MaatwerkOpent in een nieuwe tab, Samenwerkingsverband (Hetty Mulder)
• Ruimte voor maatwerkOpent in een nieuwe tab, Stichting Passend Onderwijs
• Maatwerk bij examensOpent in een nieuwe tab, Stichting Passend Onderwijs en CvTE
• Maatwerk in onderwijstijd voor leerlingen met een beperkingOpent in een nieuwe tab, Inspectie van het Onderwijs