So-leerlingen krijgen een zachte landing

Yuverta vmbo en pro Amsterdam-Oost is een kleine school in de Watergraafsmeer in Amsterdam met praktijkonderwijs, vmbo-basis en -kader, en een kansklas. De school telt zo'n 280 leerlingen, die niet altijd tegelijk op school zijn. Floor: “Ik denk dat onze kleinschaligheid aantrekkelijk is voor leerlingen uit het speciaal onderwijs. Je bent hier niet anoniem." Elk jaar stromen er daarom so-leerlingen in. Dit schooljaar waren het er vijf tegelijk, een record.

Zorgvuldige intake en oog voor ouders

Floor pakt de intake van elke nieuwe leerling even zorgvuldig aan. Ze voert gesprekken met alle leerlingen en ouders volgens de Amsterdamse Maatwerkmethode. Zo brengt ze de situatie van de leerling op school en thuis in kaart. Floor: “Tijdens het gesprek probeer ik zoveel mogelijk uit te vragen. Hoe gaat het thuis? Welke hulp krijgt het gezin? Weten de ouders dat je met een stadspas een laptop kunt krijgen? Het kost veel tijd, maar het is heel waardevol.”

Wanneer een so-school contact opneemt om te onderzoeken of een leerling naar Yuverta kan, gaat Floor langs bij de school om de leerling daar te observeren. Ze nuanceert: "Je ziet dan hoe een leerling functioneert in een beschermde, vertrouwde omgeving. Je weet natuurlijk niet hoe ze op een nieuwe plek reageren. Meestal zetten leerlingen dan een stapje terug in hun gedrag. Dat hoort erbij."

Floor heeft ook oog voor de ouders. Die zijn soms huiverig over de overstap, en dat is te begrijpen. Het speciaal onderwijs biedt een beschermde omgeving, op een reguliere school is dat minder. Floor: "Soms zeggen leerlingen hier een lelijk woord of geven ze een duw. Het zijn toch pubers. Daar kun je ouders niet altijd op voorbereiden. "Bovendien hebben sommige ouders met hun kind al het nodige meegemaakt op school. Daarom zorgt Floor ervoor dat ze alle ouders op de app heeft. Zo bouwt ze al vóór de start van het schooljaar een band op. "Korte lijnen en een goede relatie voorkomen gedoe als er later iets speelt.”

Begeleiding vanaf dag één

Na de zomervakantie starten de so-leerlingen meteen in de klas onder de hoede van de trajectvoorziening. Daar doen ze  elke dag een check-in en check-out, met het smiley-systeem dat ze vaak al kennen van de basisschool. Ook bespreken ze wekelijks met één van de trajectcoaches hoe het gaat. Leerlingen die tijdens de pauze behoefte hebben aan rust, zitten in de trajectvoorziening of het kantoor van Floor, dat ernaast zit.

Per leerling verschillend

Hoe het uitpakt, verschilt per leerling. Dit jaar gaven twee leerlingen binnen twee weken aan te willen stoppen met de dagelijkse in- en uitcheckmomenten. Bij één van hen houdt de mentor nu de vinger aan de pols. Dat was in het begin spannend, omdat die leerling een paar keer uit de les is gestuurd. Inmiddels is de rust teruggekeerd. Floor: “We zoeken samen met de leerling, mentor en ouders naar wat wél werkt."

Twee leerlingen die nog steeds dagelijks in de trajectvoorziening komen, doen dat op hun eigen manier. Eén van hen brengt zijn pauze graag door in het kantoor van Floor om even op adem te komen. Hij heeft aansluiting gevonden bij andere leerlingen, maar kan soms geïntimideerd zijn door de oudere leerlingen. De check-in en check-out ervaart hij inmiddels als minder prettig. Floor: “We kijken nu wat het beste bij hem past. Daarbij is extra ondersteuning op het gebied van weerbaarheid een aandachtspunt.” De ander doet trouw zijn check-in en check-out en komt wekelijks langs om te vertellen hoe het met hem gaat. Volgens Floor vindt die zijn weg wel.

En dan is er nog een leerling die het moeilijk heeft. Hij is onrustig en ervaart dat zelf ook. Floor: "Hij geeft zelf aan last te hebben van zijn onrust. Dat is mooi, want dan kun je er samen iets mee doen. We doen nu onderzoek."

Dat zelfbewustzijn ziet Floor vaker bij leerlingen uit het speciaal onderwijs. "Ze hebben geleerd om naar zichzelf te kijken. Ze kunnen het misschien niet altijd meteen toepassen, maar je kunt wél heel goed met ze in gesprek. Ze weten waarom iets moeilijk voor hen is. Dat is heel waardevol."

Sterke ondersteuningsstructuur

Yuverta vmbo en pro Amsterdam-Oost heeft een sterke ondersteuningsstructuur. De trajectvoorziening is klein en goed bemand met twee ervaren docenten, van wie één een achtergrond heeft in het speciaal onderwijs. Daarnaast is er vrijwel dagelijks een SJSO-coach op school aanwezig. Leerlingen zitten maximaal vier uur per week in de trajectvoorziening. De SJSO-coach vult aan waar nodig, of het nu gaat om plannen en organiseren, of gewoon om omgangsvormen. Floor: “Vanochtend was er een akkefietje tussen drie leerlingen. De coach pakt dit dan gelijk op en voorkomt dat het escaleert." Yuverta vmbo en pro Amsterdam-Oost werkt ook met coaches van Sports&Behaviour en Leerzo!.

Voor leerlingen die het nodig hebben, heeft Floor hulpmiddelen als tangles, wiebelkussens en koptelefoons. Sommige leerlingen werken met een supportschrift: per les stellen ze drie concrete doelen, de docent vult het na afloop in en leerlingen sparen stickers. Wie steeds vergeet om na de les naar de docent te gaan, krijgt een maatje dat hem eraan herinnert. Floor: "Je komt er zo meteen achter of gedrag te sturen is door meer op structuur te gaan zitten." 

Iedereen komt kennismaken in de Doe-Klas

Inmiddels is Floor alweer bezig met de instroom voor komend schooljaar. Dit jaar organiseerde Yuverta voor het eerst de Doe-Klas: een reeks praktijkmiddagen vóór de meivakantie voor alle groep 8-leerlingen, dus ook de so-leerlingen. Ze komen een aantal keer op school en gaan koken, sporten en volgen lessen in kleine groepjes, samen met andere leerlingen. In eerdere jaren konden leerlingen die de overstap heel spannend vonden, al een aantal woensdagen meelopen, maar daar werd weinig gebruik van gemaakt. “Jongeren vinden het vervelend om speciaal te zijn,” vertelt Floor. De Doe-Klas werkt anders: iedereen doet mee, dus je kunt rustig kennismaken zonder op te vallen.

Advies voor andere scholen

Floor: “Uiteindelijk wil ieder kind gewoon meedoen, net als ieder ander. Maar ik zie ook wat er aan vooraf gaat. Veel so-leerlingen hadden op de reguliere basisschool een uitzonderingspositie. Ze waren het kind dat extra hulp nodig had, dat opviel. Soms is er al zoveel gebeurd in zo’n jong leven, dat een kind gebaat is bij een veilige en beschermde omgeving waar niemand een uitzondering is. Speciaal onderwijs is dan de juiste plek. Het geeft ze de tijd om zichzelf te leren kennen en eventuele trauma's te verwerken. Een deel van hen is op een gegeven moment weer klaar om het in een andere setting te proberen. Dan is het tijd om verder te gaan. En dan is het aan ons om ervoor te zorgen dat die stap goed uitpakt.”

Om zo’n zachte landing goed te organiseren, geeft Floor een aantal tips:

• “Verdiep je écht in het dossier. Ga langs bij de so-school, praat met de ib'er, kijk in de klas én vooral ook in de pauze. Want wat een kind doet in de vrije ruimte, zegt veel. Wat ook goed werkt: vraag de leerkracht om drie tips en tops voor de leerling." 
• "Zorg dat de leerling zich gezien voelt en er op jouw school iemand is die elke dag even checkt: hallo, hoe is het, heb je lekker geslapen? Heel laagdrempelig. Dat kan ook de conciërge zijn, als het maar consequent dezelfde persoon is." 
• "En tot slot: houd goed contact met de ouders, die vinden het soms ook heel ingewikkeld. Ze zijn blij dat deze stap mogelijk is, maar ze zijn ook bezorgd. Zorg dat hun vertrouwen niet wordt beschaamd."