Meer zien in wat er al is: de samenwerking tussen zorg en onderwijs
De groep jongeren met een zeer intensieve ondersteuningsbehoefte groeit. Hoe organiseer een passende plek voor hen om te leren, ontwikkelen en participeren?

Binnen het primair onderwijs is onderwijsaanbod binnen het kinderdagcentrum al succesvol vormgegeven. Hoe geven we dit vorm in kinderdagcentra voor 12 jaar en oudere kinderen? Docenten Jeanette van Boordt en Clara Keijzer bieden onderwijs op de zorggroepen van CordaanOpent in een nieuwe tab en PhiladelphiaOpent in een nieuwe tab. Zij zien dagelijks war er mogelijk is als onderwijs en zorg elkaar versterken.
Waar zorg en onderwijs elkaar vinden
Op plekken waar kinderen en jongeren intensieve ondersteuning nodig hebben, komen leren, ontwikkeling, gedrag en zorg samen. Uit de ervaring van Jeanette en Clara blijkt dat medewerkers in de zorg en in het onderwijs een andere taal spreken. In de praktijk is de overlap in activiteiten juist groot. Jeanette en Clara ervaren hoeveel mogelijkheden ontstaan wanneer professionals vanuit beide werelden samenwerken.
Eerst structuur, dan aanbod
De samenwerking tussen zorg en onderwijs is niet een kwestie van het toevoegen van onderwijs aan de zorggroep. Zo merkt Clara dat op de groepen eerst veel aandacht nodig was voor structuur. De aanpak vanuit zorg is sterk kindvolgend. Vanuit onderwijsperspectief is juist veel behoefte aan een voorspelbaar programma en een duidelijk aanbod.
Binnen het model Triple-COpent in een nieuwe tab dat in de zorg wordt ingezet, is voorspelbaarheid een belangrijk uitgangspunt. Het biedt een herkenbare structuur en geeft kinderen houvast en rust. Precies hetgeen dat het onderwijs ook doet. Dit biedt een gezamenlijke basis om onderwijsaanbod toe te voegen aan activiteiten.
Anders kijken naar wat er al is
Een senso-bak, een bak met ‘zintuigelijke voorwerpen’, is een illustratief voorbeeld van hoe je vanuit je professionele blik kijkt. Voor sommige kinderen en zorgmedewerkers is de bak vooral een manier om tot rust te komen. Vanuit de blik van de onderwijzer ontstaan vragen: wat gebeurt er als je cijfers in de bak doet? Kunnen kinderen er cijfers uit halen? Kun je kleuren of taal toevoegen?
Jeanette en Clara geven aan dat het niet gaat om van iedere activiteit een lesje te maken. Het gaat om anders kijken naar wat er al gebeurt en ontdekken welke ontwikkelingsmogelijkheden daarin zitten.
Die onderwijsblik is een belangrijke aanvulling op de expertise vanuit de zorg. Tegelijkertijd leert onderwijs juist veel van de zorg, bijvoorbeeld over gedrag, emoties, rust en het tempo van een kind.
Wie doet wat?
De samenwerking tussen zorg en onderwijs vraagt ook duidelijkheid over rollen. Wat komt een onderwijsprofessional doen? Een les geven, medewerkers ondersteunen of meedraaien in de dagelijkse zorg? Het hielp Clara en Jeanetten om de verwachtingen hierover met de zorgmedewerker op de groep met elkaar te bepalen. Wat is mijn rol, wat is jouw rol en wat doen we samen?
Van een puzzel naar een leeractiviteit
Het verschil van kijken naar een kind is zichtbaar in kleine dingen. Een puzzel kan vanuit de zorgmedewerker klaar zijn wanneer een kind het heeft gemaakt. Vanuit de onderwijs-medewerker ontstaan vervolgvragen: welke kleuren zie je? Welke dieren? Kun je tellen? Kun je woorden benoemen?
Samen dezelfde taal leren spreken
Onderwijs en zorg werken vanuit verschillende tradities. Onderwijs is vaak meer sturend, terwijl de zorg vaker volgend werkt. Beide benaderingen hebben waarde. De kunst is om ze bij elkaar te brengen. Dat begint met het checken of je hetzelfde bedoelt. Wat bedoelen we als we het hebben over ontwikkeling? Wanneer noemen we iets onderwijs? Wanneer begeleiden we en wanneer sturen we?
Ook voorspelbaarheid en herhaling spelen daarin een belangrijke rol. Een vast gezicht, een herkenbare structuur of een activiteit die langere tijd terugkomt, kan de betrokkenheid van kinderen vergroten. Onderwijs hoeft daarbij niet altijd een traditioneel lesje te zijn. Een zintuigenverhaal, een kringactiviteit of samen aandacht richten op iets kan net zo goed onderdeel zijn van leren.
Van elkaar leren
De samenwerking werkt nadrukkelijk twee kanten op. De zorg brengt veel kennis mee over gedrag en emoties. Onderwijs brengt kennis over ontwikkeling, leerdoelen en leerlijnen. Jeanette ziet juist veel waarde in het samenbrengen van die expertise. Daarbij kan onderwijs leren om meer te vertragen en kinderen meer tijd te geven. Andersom kan onderwijs helpen om ontwikkelingsmogelijkheden in dagelijkse activiteiten zichtbaarder te maken.
Om continuïteit voor de kinderen in dit proces te bewaken, is het fijn als de activiteiten en materialen die de onderwijs-medewerkers achterlaat, ook door de zorgmedewerkers op de groep kunnen worden voortgezet. Een weekschema met materiaal en aanwijzingen kan daarbij helpen.
Richting volwassenheid
Voor jongeren die niet vanzelfsprekend doorstromen naar een reguliere leer-werkplek of betaald werk, wordt ook gezocht naar kleinschalige vormen waarin onderwijs, zorg en praktijkgericht leren samenkomen. Dit om de overgang naar volwassenheid minder abrupt te maken. En om jongeren een plek te bieden waar ontwikkeling, begeleiding en praktijk samenkomen. Dit gaat over jongeren van ongeveer 15 - 20 jaar.
De vraag wordt dan: wat heeft deze jongere nodig en wat kunnen we samen bieden?