Het hoopgevende en inspirerende werk van de HB-ambassadeur
Na ruim 42 jaar werkzaam te zijn geweest in het voortgezet onderwijs, ging Karin Nijman-Beentjes per 1 juli 2026 met pensioen. Sinds 2010 vervulde ze verschillende functies op het Cygnus Gymnasium. Vanaf 2023 was ze HB-ambassadeur voor het Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs Amsterdam-Diemen. We spreken Karin over deze rol.
Als je terugkijkt op je periode als HB-ambassadeur, wat betekende deze rol dan voor de scholen?
Sowieso ben je een kennisbron voor scholen. Scholen benaderen je over beleidszaken en vragen je om mee te denken bij individuele casussen. Je zoekt ook zelf actief contact met scholen die nog minder ver zijn met beleid voor talentvolle leerlingen. Tijdens bezoeken aan scholen benadruk je het grote belang van tijdige en adequate ondersteuning van leerlingen met kenmerken van begaafdheid.
Ik ben op scholen geweest waar werd aangegeven dat er maar één of twee leerlingen op school begaafd zijn. Dan is het vrij duidelijk dat er meer kennis over begaafdheid nodig is. Tenslotte heeft grofweg 5 tot 10% van de leerlingpopulatie kenmerken van begaafdheid. Het is dan fijn als door voorlichting en gesprekken de bewustwording groeit van het belang van signaleren en het herkennen van onderwijs- en begeleidingsbehoeften. Getallen en grafieken uit onderzoek helpen daarbij.
Mariska Poelman, psycholoog bij de Radboud Universiteit Nijmegen duidt op CBO-onderzoekOpent in een nieuwe tab dat slechts 40% van de kinderen met een IQ boven de 130 terecht komt op het vwo. En alle andere kinderen komen op andere scholen terecht en worden misschien niet goed genoeg gezien in hun ontwikkelingspotentieel. Dat kan veel frustratie geven en leiden tot onderpresteren. Als ambassadeur vragen we juist ook aandacht voor deze 60%.
Ik vind het echt oprecht mooi aan het werk van een ambassadeur als je gesprekken voert op scholen waarbij sprake is van uitwisseling: dat mensen op een school zich veilig genoeg voelen om hun visie te delen en jij mee mag denken. Samen zet je dan stappen en geef je samen kennis door, bijvoorbeeld tijdens studiedagen. Altijd in het belang van de leerling.
Wat is volgens jou nodig om de aandacht voor begaafdheid binnen een school duurzaam te verankeren?
Blijvende aandacht voor kennis vanuit het samenwerkingsverband en in school sturing vanuit een ‘talentteam’ en de schoolleiding die zorgt dat alle neuzen dezelfde kant op staan over wat begaafdheid vraagt. Erkenning wat er voor een leerling met kenmerken van begaafdheid nodig is: een rijk curriculum en ruimte voor de leerling om kennis te verdiepen, te verbreden of te versnellen. Het gaat er niet om of een leerling formeel een diagnose heeft, maar wat die leerling nodig heeft om tot leren, groei en welbevinden te komen. Een bron van inspiratie is het Opent in een nieuwe tab.&
Zorg met je hele team dat je je leerlingen echt ziet, hoge verwachtingen hebt en verbinding maakt. Een leerling kan vaak zelf goed aangeven hoever het de basis beheerst en waar meer uitdaging wenselijk is. Ook ouders, vakdocenten en mentoren zijn waardevolle bronnen van informatie. Samen moet je ervoor zorgen dat er continuïteit en borging is in de school. Hoe ontwikkelt hetgeen je hebt opgezet zich verder?
Wat daarbij zeker helpt is een Collective teacher efficacyOpent in een nieuwe tab. Dan werk je met het hele team samen om maatwerk te leveren voor leerlingen die dat echt nodig hebben.
Welke ervaring of boodschap wil je meegeven aan de huidige en toekomstige aandachtsfunctionarissen begaafdheid?
Het is een nieuwe rol dus dat biedt kansen om kennis over begaafdheid te verspreiden in je school en verder aan de slag te gaan met HB-beleid. Niet als los programma maar in verbinding met de kern van goed lesgeven. Belangrijk is om als team een HB-bril op te zetten en aandacht te besteden aan verborgen talent, delen van evidence informed inzichten en tools. Leerlingen leren beter wanneer zij zich gezien voelen, wanneer school hen mist als ze afwezig zijn en wanneer school de terugkeer naar de lesstof actief ondersteunt.
Dit werk is hoopgevend en inspirerend. Het is zó fijn om zaadjes te planten op een school die bijvoorbeeld nog weinig HB-beleid heeft.
En daarbij is het uiterst belangrijk: het zien van leerlingen die eerder niet werden gezien. Het vraagt om een positieve blik op talige diversiteit en cultureel meervoudige achtergronden. Wanneer scholen bewust omgaan met verschillende thuistalen en referentiekaders, zoals waarden en communicatievormen, vergroten zij de kans dat talent zichtbaar wordt. Want een mismatch tussen de leerling en het onderwijsaanbod op school kan zich uiten in verveling en in het ergste geval leiden tot schoolafwezigheid en afstroom. Gelijke kansen voor alle leerlingen!
Leestips van Karin
- Basisboek (hoog) begaafdheid voor het po en vo.Opent in een nieuwe tab “Dat is een fantastisch compleet boek met verschillende invalshoeken. Je hoeft niet uit te gaan van een diagnose, elke leerling kan talent hebben. Het bevat praktische handvatten voor scholen”.
- Handboek Leren LerenOpent in een nieuwe tab (2016) en het Werkboek leren leren – mentorlessenOpent in een nieuwe tab (2017) dat Karin schreef met Inge Verstraete. “Van het Handboek is net de zesde druk verschenen. Als ik dat opnieuw zou schrijven, zou ik het nog aanvullen met kennis van de afgelopen 10 jaar op het gebied van begaafdheid. Er is voortschrijdend inzicht, ook over het belang van schoolaanwezigheid, over student agency, over culturele sensitiviteit en op het gebied van welbevinden van leerlingen. Dat zou ik allemaal nog meer willen highlighten. Maar misschien vraagt dat wel om een heel nieuw boek.”
- Oog voor talentOpent in een nieuwe tab (2026). Karin schreef dit talentplan voor het Cygnus Gymnasium en dient ook ter inspiratie voor andere scholen: “Het is een plan dat zich richt op het vroegtijdig signaleren, herkennen van onderwijs- en begeleidingsbehoeften en het ontwerpen van een leeromgeving waarin leerlingen met verschillende vormen van potentieel zich breed kunnen ontwikkelen binnen de reguliere schoolcontext.”