Examen doen op je eigen manier: zo regelde Lumion het

Adam maakte de overstap van het speciaal onderwijs naar het vmbo-t op Lumion, waar hij werd toegelaten via de hardheidsclausule. Al in de eerste gesprekken werd duidelijk hoeveel hij worstelde met zijn dyslexie. Zijn ouders hadden lang getwijfeld: zou voortgezet speciaal onderwijs (vso) beter bij hem passen, of juist een reguliere school?

De basisvoorzieningen voor dyslexie, zoals extra tijd en auditieve ondersteuning, zijn op alle scholen gelijk. Maar Lumion had ook een remedial teacher, iets wat de vso-school die ze op het oog hadden niet kon bieden. Dat gaf uiteindelijk de doorslag. "De ouders waren heel open. Ook de basisschool schetste een duidelijk beeld van hoeveel last Adam had van zijn dyslexie. Na een aantal gesprekken hebben we gezegd: we gaan het gewoon proberen", vertelt ondersteuningscoördinator Robina van Lambalgen.

De dyslexie van Adam bleek ernstiger dan de school ooit had meegemaakt. "Adam is een jongen die eigenlijk niet kon lezen en niet kon schrijven", vertelt Hesham Oul-Hadj, die nauw betrokken was bij Adam. Daarbij ontwikkelde hij ook faalangst. Al in het eerste jaar blokkeerde hij volledig bij toetsen. Zijn zelfvertrouwen daalde, hij verzuimde steeds vaker. Hij had het bijna opgegeven.

Van 'dit lukt niet' naar 'wat werkt wél?'

Het Lumion begon met de standaardoplossingen, zoals Kurzweil: een programma dat teksten voorleest met een computerstem. Veel leerlingen met dyslexie hebben daar baat bij, maar Adam niet. De robotstem mist klankkleur, en vooral bij vreemde talen raakte hij erdoor in de war. Ook een dyslexiepen bracht geen uitkomst. Stap voor stap werd duidelijk dat de gangbare hulpmiddelen niet werkten voor deze leerling.

Daarop besloot de school te gaan experimenteren. Bij een toets las zijn coach de vragen hardop voor en gaf Adam mondeling antwoord. Het verschil was groot: Adam scoorde ineens veel hoger. "We waren echt aangenaam verrast", vertelt ondersteuningscoördinator Rachel Visser. "Omdat het op papier niet lukte, dachten we dat er misschien ook cognitief iets aan de hand was. Dat bleek niet het geval. Cognitief had hij veel in zijn mars, alleen kwam het er door zijn extreme dyslexie gewoon niet uit." Robina vult aan: “We probeerden steeds dingen uit. Wat niet werkte, lieten we los. Zo kwamen we erachter wat wel werkt voor Adam: voorlezen door een mens.”

Zo werkte het in de praktijk

De school kon het voorlezen tot op zekere hoogte zelf organiseren. Lumion werkt niet met mentoren, maar met coaches. Dit kan één van de docenten zijn of een didactisch coach. Elke leerling wordt één op één begeleid door een coach. Deze structuur bood ruimte voor maatwerk, maar uiteindelijk was het niet vol te houden om voor elke toets iemand vrij te maken. Aanvullende hulp van buiten was nodig. Adams moeder zocht mee en kwam uit bij Kindswijs, een organisatie die maatwerk kan bieden in dit soort situaties. Zo kreeg Adam vanaf het derde jaar een voorleesbuddy bij toetsen.

Vanaf dat moment maakte Adam bij elke toetsweek zijn toetsen in een apart lokaal, samen met de voorleesbuddy van Kindswijs en een surveillant van school. Hij maakte dezelfde toets als zijn klasgenoten, op precies hetzelfde moment. Alleen de manier van afnemen was anders. "Andere leerlingen met dyslexie gebruiken Kurzweil, waarbij de toets wordt voorgelezen door de laptop", legt Rachel uit. "Bij Adam deed een persoon dat."

Het Lumion hanteerde deze werkwijze ook bij de examens. Adam zat bij het centraal examen in een aparte ruimte naast de gymzaal, met de voorleesbuddy en een docent of teamleider als surveillant. Zo was hij na afloop meteen weer bij zijn klasgenoten en kon hij mee napraten over het examen.

“Er hangy natuurlijk wel een prijskaartje aan deze werkwijze,” vertelt Hesham. “We hebben eerst gekeken wat we uit eigen middelen konden betalen. Voor de rest hebben we een aanvraag gedaan bij het frictiefonds van het Samenwerkingsverband.”

Ruimte binnen de PTA- en examenregels

Een voorlezer inzetten binnen het PTA was voor de school nieuw terrein. Robina: “Het was een persoonlijk PTA, maar de examendoelen werden wel gewoon getoetst. Alleen de wijze waarop is anders.” De ondersteuningscoördinatoren namen contact op met het Examenloket en overlegden met de onderwijsadviseur van het Samenwerkingsverband. Hesham: "Er blijkt veel mogelijk, al zitten er natuurlijk wel voorwaarden aan. Bij examens mag er een voorlezer zijn, zolang er ook surveillance geregeld is.”

De school meldde de afwijkende afname, net zoals dat gebeurt bij extra tijd of een aparte ruimte. Op grond van de dyslexieverklaring keurde de examencommissie de aanpassing op het PTA goed. De doelen van het examen bleven gelijk, alleen de vorm veranderde: de teksten en vragen werden voorgelezen, en Adam antwoordde mondeling in plaats van op papier.

Geslaagd met een mooie eindlijst

"In het derde jaar viel alles op zijn plek", vertelt Rachel. "Adam merkte dat het eindelijk lukte, en vanaf toen ging het vanzelf.” Hij haalde zijn examen met een mooie eindlijst. "Het was voor hem de manier om te laten zien wat hij kan.” In de les kwam Adam namelijk prima mee. “Hij pikte veel op en deed goed mee. En we konden hem waar nodig wat extra uitleg geven. Dat was voor hem heel waardevol.” Alleen bij de toetsen en examens had hij extra ondersteuning nodig.

Ondersteuning is teamwerk. Ondersteuningscoördinatoren kijken wat een leerling nodig heeft en regelen de randvoorwaarden, zoals de contacten en de financiering. Docenten, coaches en voorleesbuddy’s zorgen voor de uitvoering. Samen geven ze een leerling als Adam de ruimte om te laten zien wat hij in huis heeft. Maar het werk moet de leerling zelf doen. En dat heeft Adam gedaan.